Pamięć, która prowadzi do pokoju. Kędzierzyn-Koźle uczcił ofiary sowieckiej agresji i deportacji do ZSRR.
17 września 2026 r. mieszkańcy Kędzierzyna-Koźla i Powiatu Kędzierzyńsko-Kozielskiego spotkali się, aby oddać hołd ofiarom sowieckiej agresji na Polskę, zesłanym na Syberię oraz wszystkim, którzy w wyniku wojny i okupacji doświadczyli prześladowań, utraty bliskich i ojczyzny. Uroczystość była również okazją do przypomnienia o Polskim Państwie Podziemnym i jego walce o zachowanie ciągłości polskiej państwowości.
Tegoroczne obchody rozpoczęły się o godz. 10.00 uroczystą Mszą Świętą w kościele pw. Ducha Świętego i NMP Matki Kościoła w Kędzierzynie-Koźlu. Po nabożeństwie uczestnicy zgromadzili się przy znajdujących się przed świątynią „kamieniach pamięci”, gdzie odbyła się oficjalna część uroczystości.
Wśród zgromadzonych byli mieszkańcy miasta i powiatu, przedstawiciele władz samorządowych, radni, służby mundurowe, organizacje patriotyczne i kombatanckie, harcerze, dyrektorzy szkół, nauczyciele, seniorzy oraz młodzież. Ważnym elementem uroczystości były poczty sztandarowe szkół podstawowych i ponadpodstawowych, podkreślające udział kolejnego pokolenia w podtrzymywaniu pamięci o historii.
17 września 1939 roku – kolejny cios dla walczącej Polski
17 września 1939 roku, kiedy Polska od ponad dwóch tygodni walczyła już z hitlerowskimi Niemcami, od wschodu wkroczyła Armia Czerwona. Sowiecka agresja była konsekwencją tajnego protokołu do paktu Ribbentrop-Mołotow, zawartego 23 sierpnia 1939 roku pomiędzy III Rzeszą a Związkiem Radzieckim. Porozumienie przewidywało podział stref wpływów w Europie Środkowo-Wschodniej, a jego skutkiem stał się m.in. rozbiór terytorium II Rzeczypospolitej.
Dla mieszkańców wschodnich ziem Polski rozpoczął się czas okupacji, represji, aresztowań i deportacji. Tysiące polskich rodzin zostało przymusowo wywiezionych w głąb Związku Radzieckiego, w tym na Syberię i do Kazachstanu. Wielu zesłańców musiało żyć i pracować w niezwykle trudnych warunkach, zmagając się z głodem, chorobami, zimnem i ciężką pracą.
Pamięć o tych doświadczeniach jest szczególnie ważna 17 września, kiedy obchodzony jest również Światowy Dzień Sybiraka.
Pamięć o tych, którzy zostali wywiezieni
Dzień Sybiraka jest hołdem dla osób, które zostały deportowane i zesłane na Wschód, a także dla tych, którzy nie przeżyli represji. W Kędzierzynie-Koźlu ich pamięć od lat przywoływana jest właśnie przy „kamieniach pamięci” przed kościołem pw. Ducha Świętego i NMP Matki Kościoła.
To miejsce przypomina, że wielka historia ma również wymiar bardzo osobisty. Za datami, nazwami wydarzeń i liczbami stoją konkretne rodziny, ich domy, rozdzieleni bliscy i ludzie, których życie zostało gwałtownie zmienione przez wojnę i okupację.
Dlatego obecność podczas takich uroczystości przedstawicieli różnych pokoleń ma szczególne znaczenie. Pamięć historyczna nie może pozostać wyłącznie domeną świadków wydarzeń. Musi być przekazywana dalej – także młodym ludziom, którzy znają wojnę przede wszystkim z podręczników i opowieści swoich dziadków.
Także pamięć o Polskim Państwie Podziemnym
Podczas uroczystości przypomniano również o Dniu Polskiego Państwa Podziemnego, obchodzonym 27 września.
W nocy z 26 na 27 września 1939 roku, w oblężonej Warszawie, powołano Służbę Zwycięstwu Polski. Wydarzenie to uznawane jest za początek struktur Polskiego Państwa Podziemnego – wyjątkowego w skali okupowanej Europy systemu konspiracyjnego, który obejmował zarówno działalność wojskową, jak i cywilną.
Jego kolejne struktury tworzyły m.in. Armię Krajową oraz Delegaturę Rządu na Kraj. Funkcjonowały także tajne nauczanie i podziemne sądownictwo. Była to forma walki o zachowanie ciągłości państwa i przygotowanie warunków do odzyskania przez Polskę niepodległości.
Modlitwa o pokój
Tegoroczna uroczystość miała jednak nie tylko wymiar historyczny. Szczególnie mocno wybrzmiało przesłanie dotyczące pokoju.
Podczas uroczystości ks. proboszcz Edward Bogaczewicz zwrócił uwagę na potrzebę modlitwy o pokój – nie tylko w wymiarze wielkich wydarzeń międzynarodowych, ale również w naszych rodzinach i lokalnych społecznościach.
To przesłanie stało się ważnym elementem całej uroczystości. Pamięć o wojnie nie powinna prowadzić jedynie do rozpamiętywania krzywd. Powinna również przypominać, jak wielką wartością jest pokój i jak wiele może kosztować jego utrata.
Jak podkreślano podczas spotkania, warto zachowywać pamięć o trudnych wydarzeniach, ale jednocześnie przenosić ją w przyszłość – jako przestrogę i zobowiązanie do budowania pokoju.
„Dobrze, że spotykamy się razem”
W imieniu samorządu powiatowego podczas uroczystości zwrócono uwagę właśnie na ten wymiar pamięci.
– Dobrze, że spotykamy się razem, dobrze, że z pełnym ceremoniałem obchodzimy te rocznice. Ale przenieśmy również tę pamięć w nasze rodziny. Tak jak ksiądz proboszcz dzisiaj pięknie powiedział, niech to będzie taki moment, w którym mniej rozpamiętujemy, a więcej staramy się o to, żeby było pokoju – w nas, w naszych rodzinach, ale też żebyśmy o tym pokoju pamiętali i ten pokój przenosili dalej – podkreślono podczas uroczystości.
To szczególnie ważne przesłanie w czasie, gdy wojna ponownie stała się doświadczeniem obecnym w europejskiej rzeczywistości. Historia 17 września 1939 roku przypomina, że pokój, bezpieczeństwo i niepodległość nie są wartościami abstrakcyjnymi.
Pamięć jest naszym obowiązkiem
Po odśpiewaniu hymnu państwowego oraz „Marsza Sybiraków” delegacje złożyły kwiaty przy kamieniach i tablicach pamięci. Był to symboliczny gest szacunku wobec ofiar sowieckiej agresji, represji i deportacji oraz wszystkich, którzy walczyli o wolną Polskę.
W takich chwilach szczególnego znaczenia nabiera obecność młodzieży i pocztów sztandarowych szkół. To bowiem właśnie kolejne pokolenia będą przejmować odpowiedzialność za zachowanie pamięci.
Pamiętać – to nie tylko znać datę 17 września. To rozumieć, do czego prowadzi pogarda dla wolności, godności człowieka i prawa narodów do samostanowienia. To także dostrzegać wartość pokoju i codziennie dbać o relacje, które pozwalają go budować.
Dzisiejsza uroczystość była więc nie tylko wspomnieniem przeszłości. Była również chwilą refleksji nad teraźniejszością i przyszłością.
Pamiętamy o tych, którzy cierpieli. Pamiętamy o tych, którzy walczyli. I modlimy się o to, aby kolejne pokolenia nie musiały doświadczać tragedii wojny.